Articles
Bonsai Club
Cactus Club


Dogs Plants Cats Fish Birds Exotic PetNGarden

News Shops My pet page Search Contact List Win Free Services send e-mail

It-Tilqim tal-cactus

Minn Dott. Francis X. Sammut

Mhux l-ewwel darba li kont qed nitkellem ma' shabi d-dilettanti tal- kaktus u indunajt li dawn qatt ma ppruvaw ilaqqmu ghax jibzghu li ma jirnexxilhomx, jew ohrajn li ippruvaw ilaqqmu u fallew u ghalhekk skoraggew ruhhom. Lil dawn nixtieq nghidilhom li jiena wkoll fil-bidu kien ikolli telf sostanzjali, izda jiena xorta komplejt inlaqqam u ghal dawn l-ahhar tliet snin jiena kont inlaqqam medja ta' elf speci fis-sena u t- telf kien tassew zghir.

Gieli xi habib kellu xi xitla rari li jixtieqni nlaqqamhielu. Jiena ma tantx naf nghid le, izda meta nara li l-istokk li ikun irid ilaqqam fuqu hu niexef jew xieref hafna, jkolli nghid le ghax ninduna li din d-tilqima mhix se taqbad zgur. Din hi wahda mir- ragunijiet ewlenin ghala tilqim ma jaqbadx. Mela qabel ma nlaqqmu rridu naraw li ghandna stokk b'sahhtu, li jkun qed jikber sewwa u li ma jkunx ilu li ssaqqa. Haga ohra li rridu nahsbu fiha qabel ma nibdew inlaqqmu hija l-post fejn se npoggu tilqim frisk taghna sakemm jaqbad. Il-post irid ikun imdawwal, izda li ma tigix xemx diretta fuqu. Irid ikun ukoll ivventilat u irid ikollu certu grad ta' umdita, imma mhux umdita zejda ghax inkella nirriskjaw il- mard tal-moffa. Ma rridux ninsew li qabel ma t-tilqima tiehu, l-ispeci li nkunu laqqamna ma tistax tiehu ilma, u ghalhekk jekk inpogguha f'post fix-xemx jew fir-rih, dawn l-elementi malajr inixxfuha u t-tilqima ma tihux. Meta jiena nlaqqam it-tilqim gdid ma npoggiehx fis- serra ghaliex is-serer tieghi huma fix-xemx. It-tilqim il-gdid inpoggih go baqqieqi (cold frames) li qeghdin fid-dell tas-sigar tal-gnien, fejn ix-xemx ma tilhaqhomx, izda dawl tajjeb ikollhom dejjem - id- dawl li jiffiltra minn bejn il-weraq tas-sigar. L-ghatu tal-baqqieqi nzommu kemm, kemm imbexxaq biex ikun hemm cirkolazzjoni ta' arja. L-umdita li tinhtieg tigi mill-fatt li jum qabel it-tilqim inkun saqqejt l-istokk u l-evaporazzjoni mill-wicc tal-kompost tipprovdi din l-umdita mehtiega.

Ghaliex Isir it-tilqim
L-iskop tat-tilqim huwa li nipprovdu ghajn ta' sahha lil dik l-ispeci li ghandha bzonnha. Minn hawn johrog li jkun telf ta' zmien li nlaqqmu speci li m'ghandhomx bzonn jitlaqqmu u li jimxu tajjeb fuq gheruqhom. Minn hawn nikkonkludu wkoll li ghat-tilqim irid jintghazel stokk b'sahhtu u li jkun aktar vigoruz mit-tilqima sabiex din tkun tista' tgawdi mis-sahha ta' dan l-istokk.

L-ghanijiet tat-tilqim jistghu ikunu diversi imma nistghu nigbruhom f'erba'gruppi:

A - Biex inkattru u nnisslu xtieli rari. Dan naghmluh fl-interess tal-konservazzjoni.

B - Biex inkattru speci li fin-natura taghhom jimxu bil-mod hafna.

Blossfeldia fechseri
Dawn huma Kaktus li minhabba li jikbru bil-mod ferm ikunu jridu jitlaqqmu kwazi bil-fors.

C - Biex inkattru speci varjegati li m'ghandhomx chlorophyl u ghat-tkattir tal-kristati.

Geohintonia mexicana forma cristata
Ikunu hafna ahjar jekk il-kristati kollha jitlaqqmu biex ikunu ma jmissux ma' wicc il-hamrija.

D - Biex naghtu aspett ta' sigar lil dawk is- suggetti li huma fin-natura taghhom baxxi bhaz-zygocactus U lix- Schiumbergera (Christmas u Easter Cactus).

Peireskiopsis velutina
Xtieli lesti biex fuqhom jitlaqqmu s-seedlings.

A - Hemm certi kakti li bil-mod, il-mod qed isiru rari ghaliex fejn qabel dawn il- kakti kienu qed jigu impurtati mill-abitat naturali taghhom issa, minhabba ligijiet godda tal-post, dan ma jistax isir aktar u ghalhekk il-materjal li ghandna rridu nghozzuh u nkattruh. Hawn qieghed nirreferi ghal speci bhall Aztekium u certi tipi t'Echinocactus, bhal E. horizontalonius.

B - Bicca mill-kakti jimxu bil-mod hafna u jistghu imutu mix-xejn, imqar bi ftit ilma zejjed. Hawn qed nirreferi ghal Ariocarpus, Uebeimannic, Pelecyphora, u Strombocactus. Ohrajn huma soft- bodied u l-gheruq taghhom jithassru mix- xejn. Hawn qed nirreferi ghal certi mammillarji bhall-M. duwei, pectinifera, solisoides, herrerae, u saboce. Dawn biex inserrhu mohhna, ahjar li nlaqqmuhom. Meta nlaqqmu dawk il- kakti li fin-natura jimxu bil-mod hafna barra li nserrhu mohhna li issa ma jmutux ma' l-anqas traskuragni taghna, r-rata li biha jikbru wara t-tilqim hija rata mghaggla hafna. F'sena u nofs xitla mlaqqma ta, l-Atiocarpus kotschoubeyanus var. macdowellii rabbiet hafna offsets li flimkien kienu ta' diametru ta' aktar minn 60 mm., u sahansitra ghamlet il-fjuri. Iz-zerriegha kienet inzerghet f'Marzu. Ghall-ahhar t'April kont laqqamt is-seedlings fuq il- Pereskiopsis velutina. F'April tas-sena ta' wara ittrasferejt it-tilqima fuq it- Trichocereus pasocana u f'Luiju ta' l-istess sena kelli l-fjuri. Filwaqt li din ix-xitla zviluppat b'dan il-mod ta' l-ghageb, shabha s-seedlings l-ohra li thallew fil- mixtla bla ma tlaqqmu, kienu ghadhom intietef hdejha, biex ma nghidx li bicca minnhom kienu mietu wkoll.

C - Kakti bhal Gymnocalycium ....'hcnovichii cv. Hibotan, li tilfu l- chlorophyl u spiss narawhom b'hafna kuluri - ahmar, orangjo, roza, isfar jew kannella - jistghu jghixu biss jekk jitlaqqmu. Il-chlorophyl li bih ix-xitla tiehu l- energija mid-dawl tkun nieqsa f'dawn l- ispeci u biex jghixu jridu jitlaqqmu fuq stokk normali biex il-chlorophl ta' l-istokk jaghmel tajjeb ghad-deficenza tax-xitla.

Insibu wkoll li certi kakti jsiru kristati u meta jigri dan ma jibqghu jixbhu xejn lix-xitla ta' l-istess speci li tizviluppa normali. Il-qalba ta' kaktus normali hija l-ponta fin-nofs minn fejn tikber. Meta x-xitla tikkrista din ma tikbirx minn ponta, imma minn faxx Imbaghad meta tizviluppa izjed, dan il- faxx jitghawweg u jitmewweg u l-ispeci kemm il darba ssir qisha mohh. Dawn l- ispeci kristati l-ahjar li nlaqqmuhom fuq xi tip ta' cereus addattat biex nixxuxxaw l- ispeci minn wicc il-kompost. B'hekk nistghu ngawduha ahjar u meta x-xitla ma tmissx ma' wicc il-hamrija inqas hemm riskju ta' tahsir.

D - Iz-Zygocactus u lix-Schiumbergera huma fin-natura taghhom baxxi u mdendlin mal gnub tal-qasrija. Biex dawn jitgawdew izjed, dawn l-ispeci kemm-il darba jitlaqqmu ftit fil-gholi biex jinghataw aspett ta'sigar.

Tipi ta' stokk
Jiena hawn ser naghti tipi ta' stock li issa ili nuza hafna u li dejjem qdewni sewwa. Naf li xi hbieb tieghi ghandhom preferenzi ohrajn li mhux bil-fors jaqblu ma' l-ghazliet tieghi. Ghat-tilqim tas- seedlings jintuzaw il-Peireskiopsis, - is- Selenicereus u l-Hylocereus. Jiena nsib il- Peiresklopsis l-ahjar ghal-mod mghaggel li fuqha jikber it-tilqim u ghall-facilita li bih jistghu jittiehdu mijiet ta' bicciet ghat- tkattir minn ftit xtieli maturi. Pero, hawn irrid nghid li kemm il-Peirespiopsis kif ukoll is-Selenicercus u l-Hylocercus huma stocks temporanji u ghandhom jintuzaw biss ghal zmien sena jew l-aktar sentejn biex fuqhom inkabbru s-seedlings u wara rridu nittrasferixxu t-tilqim fuq stock aktar permanenti. Dan ghaliex biz-zmien lis- stock temporanju jmur lura u l-ispeci li tkun fuqu ma tibqax tizviluppa kif imiss. Bhala stock aktar permanenti jiena nuza diversi speci tal-genus Trichocereus, fosthom it-T. pachanoi, pasacancy, terschekii, macrogonus, u fulvillanus. It- tilqim fuq dawn l-ispeci jzomm l-aspett naturali tieghu.

Aztekium hintonli forma mostrstruosa
Speci ohra li tmur ahjar jekk titlaqqam.

Joghgobni hafna wkoll bhala stokk l- Etiocactusjusbertii. Tilqim fuq l-Echinopsis m'ghadnix naghmel minhabba n-numru kbir ta' offsets li johorgu minn taht it- tilqima u li jkunu jridu jitnehhew il-hin kollu. Il-Myrtillocactus geometrizans, ghalkemm barra minn Malta jintuza hafna, ma joghgobnix, ghaliex l-ispeci li jitlaqqmu fuqu jintefhu u jitilfu l-forma naturali taghhom.

Meta u kif inlaqqmu
It-tilqim irid isir fiz-zmien shun tas-sena, ghaliex huwa f'dan iz-zmien li kemm l- ispeci li nkunu se nlaqqmu kif ukoll l-istokk ikunu qeghdin jikbru sewwa u ghalhekk hemm l-akbar cans li jaqbdu. Jiena nibda nlaqqam f'Mejju u nieqaf fl-ahhar t'Ottubru. Hawn irrid nghid li meta anke fix-xhur tax-xitwa gieli ndunajt b'xi kaktus li qed tibda tithassar minn taht, kemm-il darba hadt ir-riskju u laqqamt fix-xitwa b'success. Pero wiehed irid jiffhem li dawn huma eccezzjonijiet.

Il-mod kif inlaqqmu l-kaktus nistghu naqsmuh f'zewg kategoriji

  1. It-tilqim tas-seedlings.
  2. It-tilqim ta' speci maturi (e.g. offests etc.).

It-tilqim tas-seedlings
Kif ghedt qabel il-preferenza tieghi ghal dan it-tip ta' tilqim huwa fuq stokk tal- Peireskiopsis velutina. Il-bicciet tal- Peidskiopsis li jkunu xi 154 cm., twal inlestihom minn gimghat qabel. Inpoggihom f'tahlita ta' kompost u perlite, nofs b'nofs. F'zmien gimgha dawn ikollhom hafna gheruq u allura mbaghad inxettilhom wahda, wahda fi qsari zghar. Iz-zerriegha ta' l-ispeci li se titlaqqam tkun inzerghet f'April u wara tliet gimghat li tkun nibtet jiena nlaqqam dawn is-seedlings fuq il-Peireskiopsis.

It-teorija tat-tilqim- hija li nlaqqghu l- vascular cambium ta' l-ispeci ser inlaqqmu ma' dik ta' l-istokk. Meta naqsmu xitla tal-kaktus mill-wisa' taghha, naraw li fin-nofs hemm cirku. Dan huwa l- vascular cambium, - u jekk nittawlulu b'lenti, naraw li huwa fformat minn hafna tikki zghar li kwazi jmissu ma' xulxin. Din hija s-sistema cirkulatorja tax-xitla li biha ttella' l-ilma u l-minerali mill-gheruq u li minnha wkoll tnizzel lejn l-gheruq l-ikel li nhadem gox-xitla. Issa fit-tilqim ahna rridu nlaqqghu l-vascular cambium tax- xitla li se nlaqqmu mal-vascular cambium ta' lis-stock. Il-process jinhass ikkomplikat, izda fil-prattika huwa hafif hafna. M'ghandniex ghalfejn inlaqqghu z-zewg crieki tal-vascular cambium id-dawra kollha, izda hemm bzonn li cirku minnhom imiss ma' l-iehor f'xi post biex it-tilqima tiehu.

Fit-tilqim tas-seedlings, it-tilqima trid issir fl- aktar post tari ta' l-istokk, igifieri kemm, kemm, l-isfel mill-qalba. Hawnhekk irrid nghid li fil-Peireskiopsis il-vascular cambium m'huwiex f'nofs iz-zokk preciz, imma qieghed mixhut aktar il barra. Ghalhekk meta npoggu t-tilqima ma rridux inpogguha fin-nofs taz-zokk, imma rridu ngenbuha kemxejn biex il-vascular cambium imissu u t-tilqima tiehu.

It-tilqim tas-seedlings isir hekk: Biex issir il- qatgha l-ahjar li tintuza hija blade tal- lehja, ghaliex din taqta' hafna, hija rqiqa hafna u wara sessjoni ta' tilqim tista' tintrema u tinbidel m'ohra. Skieken ma jintuzawx ghal dan ix-xoghol irqiq u lanqas is-surgical blades ghax dawn m'humiex irqaq bizzejjed u jistghu jghaffgu s-seedling waqt il-qtugh. Il- blade trid titnaddaf fl-ispirtu ma' kull qatgha u ma trid tmiss ma' mkien biex tibqa' sterilizzata. Ma ninsewx li hawn qed nittrattaw ma' seedlings zghar ta' xi 3 gimghat li qishom buzzieqa zghira mimlija bl-ilma u li jistghu jinfettaw ruhhom mix-xejn. Wara li nnaddfu l-blade bl- ispirtu naqtghu l-bicca ta' fuq tal- Peireskiopsis, qisu xi 10 mm 'l isfel mi1- qalba. Issa naqilghu s-seedling mill-mixtla, innaddfuha u nfarfruha sewwa mill- kompost. Inpogguha fuq xi haga nadifa, bhal nghidu ahna, bicca njama zghira. Inzommu s-seedling ma' l-injama hafif, hafif, kemm ma ticcaqlaqx Ulabel tax- xitla u naqtghu s-seedling bix-xafra. Id soda hija importanti l-aktar meta nlaqqmu seedlings ta' l-Aztekium u tal- Blossfeldia li dawn kemm-il darba jkunu daqs millimetru. Il-qatgha trid issir f'daqqa wahda u rridu nevitaw li x-xafra nuzawha qisha serrieq. Meta l-qatgha ssir , ir-ras tas-seedling tibqa' mwahhla max-xafra minhabba l-ilma li johrog mill- qatgha. Issa inressqu s-seedling lejn il- qatgha tal-Peireskiopsis u nzerzquha bil- mod minn fuq ix-xafra ghal fuq lis-stock. Ma ninsewx ingennbu lit-tilqima jekk qed nuzaw il-Peireskiopsis bhala stock, dan minhabba r-ragunijiet li semmejna qabel. Huwa importanti li t-tilqima naghmluha fl- anqas hin possibbli ghaliex jekk indumu hafna, il-qatghat jinxfu u t-tilqima ma taqbadx. Meta nlestuha naghmlulha label bl-isem ta' l-ispeci u d-data ta' meta laqqamnieha. Imbaghad impogguha f'post ghall-frisk fejn ix-xemx ma tilhaqhiex. Kif innotajtu fit-tilqim tas- seedlings rbit u pizijiet ma jidhlux. F' anqas minn gimgha inkunu nafu jekk it- tilqima qabditx jew le. Jekk tkun qabdet, it-tilqima tibqa'minfuha u iebsa. Jekk ma tkunx qabdet, it-tilqima tirtab u tibda titkemmex. Wara xi ftit granet li ssir it- tilqima l-istokk jibda johrog rimi minn taht u dawn il-bghula rridu nnehhuhom il-hin kollu, ghaliex inkella huma jiehdu s- sustanzi minflok it-tilqima.

Mammillaria hernandezii
Din hija speci ckejkna li tikber bil-mod hafna.

It-tilqima tithalla fuq il-Peireskiopsis ghal xi sena u mbaghad fir-rebbiegha ta' wara ghandna zewg ghazliet. Nistghu l-ispeci li laqqamna u li issa tkun kibret sewwa, naqtguha minn ma' l-istokk, innixfu l- qaghta ghal ftit jiem u mbaghad ingeghluha xxenxel. L-ghazla l-ohra hija li nergghu nlaqqmuha fuq stokk izjed permanenti, bhal nghidu ahna, stokk tat- Trichocereus.

It-tilqim ta' speci maturi
Hawn l-aktar li tintuza hija t-tilqima fic- catt. Rari hafna jintuzaw tipi ta' tilqim iehor bhal slant grafts u cleft grafts

Ghal dan it-tip ta' tilqim tintuza sikkina b'xafra taqta' hafna. Is-sikkina ma tridx tkun imsadda jew b'xi xifer imtajjar u ma ninsewx li x-xafra tas-sikkina trid titnaddaf bl-ispirtu ma' kull qatgha li ssir. L-ispeci li se nlaqqmu tista' tkun jew it-tilqima li tkabbret minn seedling, xi offset minn xi speci rari, xi offset speci li diga kienet imlaqqma jew il-parti ta' fuq ta' xi speci rari.

It-tilqim fic-catt isir hekk: L-istokk li kif ghedna jrid ikun minfuh u msaqqi minn qabel, jinqata' ftit aktar mill-gholi finali tat-tilqima. It-truf tal-kustilji ta' l-istokk kif ukoll il-gilda ta' madwar il-qatgha jinqatghu barra biex dawn ma imissux mat-tilqima. Jekk dan ma jsirx il-gilda ta' lis-stock tikber il fuq u timbotta t-tilqima 'l barra. Issa naqtghu qata rqiqa mill-parti ta' fuq ta' l-istokk u nhalluha fil-post sakemm nippreparaw l-ispeci li se titlaqqam. Naqtghu l-ispeci li se titlaqqam u nnehhulha dik il-parti tal- gilda li se tmiss mat-tilqima. Noqoghdu attenti li ma mmissux il-parti l-maqtugha ma' mkien. Issa titnehha dik ir-hta irqiqa minn fuq l-istokk u naraw li laqqajna l- vascular cambium tat-tilqima ma' dik ta' lis-stock. Issa rridu nizguraw lit-tilqima ma ticcaqlaqx mill-pozizzjoni li tajnieha billi jew nghabbuha b'xi piz addattat, jew norbtuha bir-rubberbands. IL-lastiku l- ewwel nghadduh taht il-qasrija u mbaghad innizzluh bil-mod il-mod fuq it- tilqima. Biex zgur it-tilqima ma ticcaqlaqx nghaddu lastiku ohra bl-istess mod biex tissallab ma' ta' qabel. Issa npoggu l- label li fuqha niktbu l-isem ta' l-ispeci u d- data tat-tilqima. Il-piz jew il-lastiku innehhuh f'ghaxart ijiem. Jekk it-tilqima tkun qabdet il-qalba malajr tibda' tikber. Jekk it-tilqima ma taqbadx, jew ghax ma laqqajniex il-partijiet sewwa, jew ghax il- qatghat lahqu nixfu qabel ma ghaqqadniehom flimkien, allura t-tilqima tibqa' lura u tista' tohrog xi gheruq li jippruvaw jinzlu 'l isfel ghal go l-istokk. F'dan il-kaz nistghu nippruvaw inlaqqmuha mill-gdid billi naghmlu qatghat godda kemm fl-istokk u kemm fil-bicca li konna laqqamna.

Uebelmannia pectinifera
Din hija speci li dejjem ahjar jekk tkun dejjem imlaqqma.

Jiena naf li hemm xi kollezzjonisti tal- kaktus li dawn il-kakti mlaqqmin jarawhom artificjali u ma joghogbuhomx. Hlief fil-kaz tal-kristati lanqas lili ma joghgobni it-tilqim fl-gholi fejn l-istokk jithalla twil hafna, izda lil dawn l-ispeci mlaqqmin nistghu naghtuhom aspett ta' xitla normali billi meta x-xitla mlaqqma tistabilixxi ruha tajjeb, l-istokk twil jerga' jinqata xi 25 mm 'l isfel mit-tilqima u nhalluh jaghmel l-gheruq mill-gdid. Biex nevitaw it-tahsir meta nxettlu l-ispeci, mal-livell tal-kompost qatt ma ghandu jmiss mat-tilqima, izda bi ftit gravel fil-wicc tal-kompost ix-xitla ma tkunx tidher li hija mlaqqma. B'hekk inkunu qeghdin niehdu l-vantaggi kollha ta' speci mlaqqma minghajr ma nitilfu l-aspett naturali.

It-tilqim tas-Seedling fuq il-Peireskiopsis
Il-qalba tal-Peireskiopsis tinqata' barra u s-seedling li se titlaqqam tinqata' u titpogga fuq il-Peireskiopsis minghajr l-ebda piz jew rbit.

  1. L-istokk jinqata' l-gholi li jkun mehtieg.
  2. It-truf tal-kustilji u l-gilda tax-xifer tal-qtugh tigi mnehhija biex ma tmissx mat-tilqima.
  3. Wara li l-ispeci li se nlaqqmu tinqata', titnehha l-gilda minn tat-tarf tal-qata', u t-tilqima titpogga fuq l-istokk b'mod li l-vascular cambiums jitlaqqghu u tinzamm fil-post b'zewg rubber bands imsalbin.

It-tilqim tas-Seedling fuq il-Peireskiopsis
Il-qalba tal-Peireskiopsis tinqata' barra u s-seedling li se titlaqqam tinqata' u titpogga fuq il-Peireskiopsis minghajr l-ebda piz jew rbit.


Donated by the Cactus & Succulent Society visit Cactus and Succulent club website



your ad could be here

coloring pages

.

Quick links: Home Birds Cats Dogs Fish Exotic Plants Free cross stitch pattern Free stained glass patterns Eggart by Candice Top Cocktail Recipes Free pet coloring pages Free animal vectors Colorful stained glass patterns for free Educational tutorials Privacy Policy

page generated in 0.002794 seconds
61