Articles
MAS Club
Competition


Dogs Fish Cats PetNGarden Birds Exotic Plants

News Shops My pet page Search Contact List Win Free Services send e-mail

L-Istress u l-Mard

L-istress huwa fattur vitali fis-sahha tal-hut. Il-forom varji li dan jiehu u l-effetti tieghu fuq il-hut gew investigati minn biologi u xjentisti fuq il-hut kemm fuq hut fis-selvagg kif ukoll fuq hut imrobbi domestikament. Hawnhekk, ser naslu ghal xi ftit konkluzjonijiet semplici minn storja li hija ferm kumplessa

Il-fatturi li ghandhom impatt negattiv fuq il-hut, bhal l-immaniggjar (handling), l-affollament, il-kondizzjonijiet ambjentali hziena u l-hut l-iehor fl-akkwarju li ma jkunx adegwat jew li jkun agressiv, dawn jissejhu 'fatturi stressanti. Ir-reazzjoni ghall-istress li dawn il-fatturi stressanti jikkawzaw hija definita bhala l-asiem tar-reazzjonijiet fizjologici (tal-gisem)li l-hut jaghmel sabiex izomm jew jerga jikseb il-bilanc normali tieghu. Xi reazzjonijiet ghall-istress huma komuni ghall-fatturi stressanti kollha; xi ohrajn huma specifici ghal tip wiehed partikolari.

L-aktar reazzjoni bazika ghall-istress hija li tahrab mill-periklu li qed jghedded, li jista jkun xi predatur naturali, jew fil-maghluq, dak li jrabbi l-hut li jkun qed jiprova jaqbad il-hut fil-kopp sabiex ihares aktar mill-qrib jew sabiex ipoggiha f' akkwarju jew vaska ohra. L-ewwel parti ta' din ir-reazzjoni hija l-preparazzjoni tal-gisem ghall-harba, li f' termini bijologici, jinvolvi ir-rilaxx ta' ormoni li jpoggu l-energija kollha tal-huta sabiex jinforzaw il-muskoli lokomotorji. Sfortunatament, din ir-reazzjoni allarmativa ghandha effetti ta detriment fit-tul. Per ezempju, wahda mill-ormoni rilaxxati hija l-adrenalina, li minbarra li taccellera l-gisem ghal azzjoni instantaneja tiddisturba ukoll ir-regolazzjoni osmotika (i.e. il-kontroll tal-bilanc tal-melh/l-ilma) gol-huta. Ormona ohra nvoluta, il-kortisol, taffeftwa c-celloli tad-demm bojod u tnaqqas l-effettivita taghhom fis-sistema immunitarja. It-tieni parti tar-reazzjoni tinvolvi l-irkupru ta' l-ekwilibriju tal-huta. Ghalhekk, ir-reazzjoni allarmativa hija evidentement kompromess bejn il-bzonn immedjat li tilhaq is-sigurta ta' malajr u l-effetti kuntrarji (side-effects) fit-tul tad-danni fizjologicii nvoluti. Dan jista jkun kompromess zbilancjat; huta li tghaddi minn reazzjoni allarmativa b' rizultat ta' l-istress applikat anke jekk ghal zmien qasir tista tiehu s-sieghat jew anke l-granet sakhemm tirkupra l-ekwilibriju taghha.

Ir-reazzjoni ghall-istress fil-hut hija generalment ikkunsidrata li hija anqas adattata sabiex tireagixxi ghal fatturi stressanti ambjentali ta' natura kronika (ta' kuljum). Dan huwa ghaliex il-hut evolvew f' ambjent naturali relattivament stabbli u ghalhekk, ma zviluppawx sistema effettiva sabiex jiffacjaw bidliet ambjentali jew fatturi stressanti. Fil-kas ta' bidla ambjentali negattiva, l-ewwel reazzjoni ta' huta tkun ukoll l-istadju allarmanti, li fih hija tipprova tahrab mill-problema. Jekk il-harba ma hix possibli, allura dan l-istadju jigi segwit mill-istadju ta' l-addattazzjoni li matulu l-gisem tal-huta jipprova jirreagixxi ghall-bidla ambjentali. Fil-bidu il-kumpens fizjologiku ghandu l-habta li jirreagixxi aktar milli hemm bzonn. Imbaghad, matul perjodu twil, dan jerga lura lejn ekwilibriju gdid li fih il-huta tilhaq l-ahjar addattazzjoni, kemm fizjologikament kif ukoll fl-imgieba, sabiex tissaporti u tghix fil-kondizzjonijiet ambjentali l-godda. Matul il-perjodu ta' addattazjoni tar-reazzjoni ghall-istress, il-huta terga tpoggi l-glieda mal-fattur stressanti bhala l-ewwel prijorita taghha. Ghalhekk, ir-rizorsi tas-sistema immunitarja jkunu baxxi u problemi ta' mard ikunu aktar probabbli li jinqalghu.

Ghalkemm huta tista tadatta b' success ghal kondizzjonijiet godda, il-kapacita taghha fir-rigward tat-tkabbir, it-tkattir u l-immjunita ghall-mard jista jkun li ma jibqghux fil-livelli ta' qabel. Dan l-istadju ta' addattazzjoni jista jdum minn erba sa sitt gimghat. Jekk huta tkun kontinwament esposta ghal fatturi stressanti bhad-deterjorazzjoni kontinwata tal-kondizzjonijiet ambjentali jew il-bullying kontinwat, ir-reazzjoni ta' addattazzjoni ghall-istress probabilment tkun hekk estiza u mgebbda, u l-funzjonijiet normali tal-huta hekk imfixkla, li ic-cansijiiet ta' l-ghejxien taghha jkunu mnaqqsa drasikament. Jekk il-bidla ambjentali tkun hekk kbira li l-huta ma tkunx tista tikkumpensa - per ezempju, jekk, huta ta' l-ilma mielah titpogga fl-ilma helu - allura ir-reazzjoni ghall-istress tal-huta finalment tilhaq stadju ta ezesperament fatali.

Ghalkemm il-fatturi stressanti u r-reazzjoni ghall-istress tal-huta jistghu iwasslu ghall-huta li timrad minhabba l-effettivita mnaqqsa tas-sistema immunitarja, il-mard innifsu jista ukoll jigi meqjus bhala fattur stressanti fih innifsu. F' dan il-kas, ir-reazzjoni addattattiva tal-huta hija attentat sabiex tpatti ghall-effetti tal-mard.

Anke minn din l-introduzzjoni semplici jidher car li it-tnaqqis ta' l-istress huwa parti mportantii mmens fi trobbija tal-hut tajba. Kif tnaqqsu f' kull stadju possibli huwa tema rikorrenti fil-pariri ghat-trobbiija tal-hut moghtija matul dan il-ktejjeb kollhu. Bla dubju l-hsieb b' attenzjoni minn qabel u l-ippjanar, u l-immanigjar effettiiv tal-kwalita ta' l-ilma u l-popolazzjoni tal-hut, huma l-elementi principali fit-trobbija tal-hut b' success u minghajr problemi. Bhal ma jista jinghad f' kull impriza relatata mas-sahha, l-ghajdun l-antik jibqa dejjem vera: il-prevenzjoni hija bil-qabda ahjar mill-kura.

Ghal darb' ohra : Kapitolu 2 :L-Ghejxien fl-Ilma.

Translated by Peter J Agius.


Donated by the Malta Aquarist Society Club visit MAS club website



your ad could be here

coloring pages

.

Quick links: Home Birds Cats Dogs Fish Exotic Plants Free cross stitch pattern Free stained glass patterns Eggart by Candice Top Cocktail Recipes Free pet coloring pages Free animal vectors Colorful stained glass patterns for free Educational tutorials Privacy Policy

page generated in 0.000648 seconds
61