Intom Tistaqsuna, Ahna Nirrispondukom Mag. 1999

Minn René Zahra

Magazine 1999

Risposta: Jekk it-terrazin tieghek ikun xemxi anke fix-xitwa, allura dan ikun post ideali kemm ghall-kaktus kif ukoll ghas- sukkulenti l-ohra. B'xemxi rrid infisser li fix- xitwa jkollu xemx diretta ghal mill-anqas tliet sighat kuljum. L-ahjar jekk it-terrazzin ikun ihares lejn in-nofs in-nhar, ghaliex b'hekk ikun milquh ukoll mill-irjieh keshin li spiss ikollna fix-xitwa.

*

Mistoqsija: Il-kaktus tieghi qeghdin barra u fis-sajf ikollhom ix-xemx kwazi l-gurnata kollha. Ikun ahjar kieku lil dawn ix-xtieli naghtihom xi ftit tad-dell?

Risposta: Matul ix-xitwa l-kaktus u s- sukkulenti l-ohra ma jridu l-ebda protezjoni mix-xemx, izda matul ix-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru ma naghmlux hazin jekk lix-xtieli taghna nipprovdulhom xi ftit tad-dell. Dan irid ikun dak li bl-Ingliz jissejjah broken shade. Dan il-kwalita ta' dell nistghu nipprovduh b'xibka apposta li taghti 50% dell u b'hekk tkun naqqset xi ftit mill-qawwa tax-xemx sajfija. Din il-kwalita ta'xibka tista' tinxtara minghand dawk li jbighu l-affarijiet ta' l- agrikoltura u tkun ta' lewn ahdar.

*

Mistoqsija: Jiena m'ghandix bir jew giebja u ghalhekk ikolli nuza l-ilma tal-vit. X'suggerimenti taghtini?

Risposta: Jekk ikollok bilfors tuza l-ilma tal- vit ikun ahjar jekk dan thallih gurnata joqghod qabel tuzah, izda hemm xi affarijiet li tista' taghmel biex tevita li tuza l-ilma tal-vit. Bla dubju ta' xejn l-ilma tax- xita huwa l-ahjar ilma u ghalhekk anke jekk ma jkollokx bir ghandek taghmel minn kollox biex forsi takkwistah. Hekk- wiehed jista' per ezempju, jipprova fix- xitwa jigbor l-ilma tax-xita li jinzel minn fuq xi wash room, jew minn fuq is-serra stess. Dan l-ilma jista' jintrefha f'tankijiet tal- plastik. L-ilma li johrog mill-airconditioner u mid-dehumidifyer huwa ilma pur ferm, ghalhekk jista' jintuza ghat-tisqija jekk mieghu nhalltulu xi ftit fertilizzant.

*

Mistoqsija: Nixtieq naghmel rock garden bil-kaktus u s-sukkulenti l-ohra, x'parir tista' taghtini fuq din il-haga?

Risposta: Kemm il-kaktus kif ukoll is- sukkulenti l-ohra huma adattati hafna biex bihom tohloq rock garden. Minkejja dan mhux l-ispeci kollha huma tajbin. L- ewwel wiehed irid joqghod attent biex ma jaghzilx speci li jikbru wisq, ghaliex inkella dawn malajr jikbru aktar mill-ohrajn u jistghu anke joqtluhom. It-tieni wiehed ikun irid jaghzel speci li jifilhu ghall-klima ta' Malta, u fl-ahhar wiehed irid joqghod attent li l-ilma minn dan ir-rock garden jiskula malajr. Dan minhabba li l-aktar haga li taghmel il-hsara lill dawn ix-xtieli hija l-ilma zejjed fil-hamrija.

*

Mistoqsija: Il-Kaktus u s-sukkulenti l-ohra, kemm iridu attenzioni?

Risposta: Bhala regola generali l-kaktus u s-sukkulenti l-ohra jridu attenzjoni anqas minn xtieli ohra. Dawn ix-xtieli jaghmlu zmien twil mis-sena meta ma jkunux iridu tisqija. Fdan iz-zmien kull ma jkollhom bzonn huwa li tara li ma jattakawhomx xi parassiti. Meta dawn ix-xtieli jkunu qeghdin jikbru ma jkollhomx bzonn ilma daqs xtieli ohra u allura ma jkollhomx bzonn attenzjoni daqs xtieli ohrajn. B'dawn ix-xtieli wiehed jista' jaffordja li jmur btala barra minn Malta, ghaliex anke meta jkunu qeghdin jikbru jifilhu joqoghdu minghajr ilma anke ghal hmistax-il gurnata. Min-naha l-ohra f'dak li huwa post tajjeb ghalihom, u bdil tal- kompost, dawn ix-xtieli iridu attenzjoni daqs xtieli ohrajn, izda jaghtuk cans taghmel l-izbalji. Xtieli normali aktarx li jmutu malli taghmel xi zball, izda dawn ix- xtieli aktarx li inti stess tosservahom li mhumiex kuntenti u ghalhekk jaghtuk cans li tirranga dak l-izball li tkun ghamilt.

*

Mistoqsija:Tista' zzejjen gewwa bil-kaktus u, s-sukkulenti l-ohra?

Risposta: Il-kaktus u s-sukkulenti l-ohra huma xtieli li jhobbu hafna x-xemx, u ghalhekk jekk inzejnu bihom gewwa ghandna noqoghdu attenti biex dawn ix- xtieli ma nhalluhomx gewwa ghal aktar minn hmistax-il gurnata. Min-naha l-ohra jekk ikollok xi hogor ta' tieqa faccata tax- xemx, allura hawn tista'zzejjen b' dawn ix- xtieli b' mod permanenti.

*

Mistoqsija:Il-kaktus kollu fih ix-xewk?

Risposta: Bhala regola generali l-kaktus kollu fih ix-xewk, izda hemm ukoll xi ftit speci li jew ma fihom xewk xejn, jew inkella fihom xewk fin hafna insinjifikanti. Hawn wiehed irid jghid li hemm ukoll xi sukkulenti ohra li ghandhom ix-xewk ukoll, izda x-xewk tal-kaktus mhux velenuz.

*

Mistoqsija:Smajt li l-kaktus jaghmel il-frott, dan kollu jista'jittiekel?

Risposta: Huwa veru li l-kaktus kollu jaghmel il-frott izda mhux kollu jista' jittiekel. Dan mhux ghaliex huwa velenuz, izda ghaliex m'ghandux palat tajjeb. Ahna hawn Malta nieklu l-frott tal-bajtar tax-xewk, li huwa kaktus, izda fil-Messiku, l- Peru, u l-Argentina jieklu wkoll il-frott ta' hafna speci ta' cerei. Infatti fil-Messiku huwa izjed facli li tara ghal bejgh il-frott ta' dawn ic-cerei milli tal-bajtar tax-xewk. Fl-Izrael qeghdin jikkultivaw ghall-frott tieghu c-Cereus jamacarus u hemmhekk diga akkwista certa popolarita.

*

Mistoqsija:Meta huwa l-ahjar zmien biex tkabbar il-kaktus miz-zerriegha?

Risposta: Jekk inti ma tuzax metodi artificjali u allura jkollok toqghod ghan- natura, l-ahjar zmien biex tizra' z-zerriegha tal-kaktus huwa bejn nofs Marzu u l- ewwel gurnata ta' Mejju. Qabel nofs Marzu l-granet ikunu ghadhom qosra wisq, u biex il-kaktus jinbet irid ikollu certu sighat ta'dawl. Wara l-ewwel gimgha ta' Mejju tkun shana wisq u ghalkemm iz- zerriegha tinbet xorta is-seedlings idumu hafna biex jizviluppaw sewwa. Iz-zmien meta tizra' jiddependi minn kemm ghandek post shun. Jekk ghandek serra allura tista' tibda tizrgha f'nofs Marzu. Min-naha l-ohra jekk inti ghandek baqqieqa (frame) f'post barra, allura dan ikun izjed kiesah u ghalhekk ikollok tizra' aktar tard meta t-temperatura bil-lejl tkun qieghda tibqa' aktar gholja.

*

Mistoqsija:Jiena ma tantx ghandi spazju, xi tip ta'xtieli tissuggerili li nzomm?

Risposta: Ghal dawk li ma tantx ghandhom spazju nissuggerilhom xtieli li ma tantx jikbru. Fost il-genera tal-kaktus insibu: l-Echinocereus, il-Mammillaria, n- Notocactus, il-Gymnocalycium u t- Turbinicarpus. Fost is-sukkulenti l-ohra hemm ilLithops, il-Faucaria, l-Haworthia, l- Adromiscus u l-Anacampseros. Sintendi hemm hafna u hafna ohrajn, izda hawn semmejtilkhom biss xi ftit li m'ghandhomx kultivazzjoni difficli. Hawn wiehed jista' jsemmi wkoll li hemm il-Gymnocalycium kif ukoll il-Haworthia huma xtieli li ma jridux xemx daqs is-sukkulenti l-ohra.

Donated by the Cactus & Succulent Society visit Cactus and Succulent club website